صنایع غذایی: صنعت آرد ایران در کنار فناوری و سرمایه، بر شانههای تجربه و تداوم نسلها ایستاده است؛ خانوادههایی که از کشت گندم و تجارت غلات آغاز کردند و امروز به بازیگران اثرگذار آسیابانی کشور تبدیل شدهاند. خاندان شهرکی از جمله نامهایی است که تاریخچه آن با تحولات صنعت آرد در شرق کشور گره خورده است. مسعود شهرکی، مدیرعامل آرد لیونا زاهدان و نماینده نسل دوم آسیابانی، در گفتوگو با «اقتصادسبز» از مسیر چنددههای این خانواده، نقش دانش و نوسازی در توسعه واحدهای تولیدی و چالشهای پیشروی صنعت آرد ایران سخن میگوید.
آقای شهرکی، اگر بخواهیم نقش خاندان شهرکی در صنعت آرد ایران را بررسی کنیم، این مسیر از کجا آغاز میشود؟
ریشه فعالیت خاندان ما به حدود ۸۰ تا ۱۰۰ سال پیش بازمیگردد؛ زمانی که استان سیستان و بلوچستان یکی از مناطق گندمخیز کشور بود. پدربزرگم در حوزه کشاورزی و کشت گندم فعال بود و نسل بعد، یعنی پدرم به همراه عموهایم در تجارت غلات فعالیت میکردند. در آن مقطع، عملاً کارخانه آردسازی صنعتی در استان وجود نداشت و آرد یا به شکل سنتی تولید میشد یا از استانهایی مانند اصفهان و یزد به منطقه میآمد.
چه عواملی باعث شد خانواده شما از تجارت غلات وارد صنعت آسیابانی شود؟
نیاز منطقه عامل اصلی بود. با افزایش جمعیت و محدودیتهای تأمین آرد، بهویژه در سالهای ابتدایی جنگ تحمیلی، کمبود کالاهای اساسی بهوضوح احساس میشد. همین شرایط باعث شد مسئولان استانی و فعالان اقتصادی به فکر ایجاد کارخانههای آرد بیفتند. خانواده ما هم که سالها در حوزه گندم فعالیت داشت، به این جمعبندی رسید که باید وارد تولید صنعتی آرد شود.
نخستین کارخانه آرد خاندان شهرکی چه زمانی راهاندازی شد؟
در سال ۱۳۶۰، پدرم به همراه تعدادی از پسرعموهای خود اقدام به احداث کارخانه آرد کردند. این کارخانه در سال ۱۳۶۳ با ماشینآلات روسی و ظرفیت ۱۵۰ تن در روز به بهرهبرداری رسید. خوشبختانه با نوسازی مستمر، امروز این واحد با تجهیزات شرکت بولر و ظرفیت ۳۰۰ تن در روز فعالیت میکند.
مؤسسان این واحد چه کسانی بودند؟
این کارخانه با مشارکت آقایان غلامرضا شهرکی، محمدعلی شهرکی قدیمی، خانجان شهرکی مقدم، محمدنبی شهرکی مقدم، محمدحسین شهرکی مقدم و عباسعلی شهرکی راهاندازی شد. هرکدام از این افراد نقش مهمی در شکلگیری و تثبیت این واحد صنعتی داشتند.
شما بهعنوان نسل دوم، چه زمانی وارد صنعت آرد شدید؟
بنده به همراه برادرانم و با حمایت پدر، در سال ۱۳۶۹ مجوز احداث کارخانه آرد لیونا زاهدان را دریافت کردیم. این کارخانه در سال ۱۳۷۲ با ظرفیت ۱۵۰ تن در روز و ماشینآلات روسی آغاز به کار کرد و امروز با ظرفیت ۲۵۰ تن در روز و تجهیزات بهروز آسیابانی فعالیت میکند.
تحصیلات دانشگاهی اعضای خانواده چه تأثیری بر مدیریت و توسعه این واحدها داشته است؟
پدرم صاحب شش پسر بود که همگی تحصیلات دانشگاهی دارند و هرکدام متناسب با تخصص خود در مسیر توسعه مجموعههای خانوادگی نقشآفرینی کردهاند.
برادر ارشدم عبدالحسین شهرکی کارشناس برق است و در مقاطع مختلف مدیریت کارخانه آرد شهرکی و لیونا را بر عهده داشت. برادر دومم حسینعلی شهرکی مهندس بهداشت است.
برادر سوم، محمدعلی شهرکی مهندس مکانیک بوده و سابقه نمایندگی شرکت My Silo را دارد.
برادر چهارم علیرضا شهرکی دارای مدرک فوقلیسانس صنایع است. برادر پنجم حمیدرضا شهرکی متخصص بیهوشی و از سرمایهگذاران صنعت آرد محسوب میشود و بنده نیز دارای مدرک لیسانس ریاضی کاربردی و کامپیوتر هستم که تمامی ما برادران از سال ۷۲ تا کنون در حوزه مدیریت کارخانجات آرد فعال می باشیم و این تنوع تخصصها باعث شد نگاه مدیریتی ما صرفاً سنتی نباشد و تصمیمگیریها بر پایه دانش فنی، مهندسی و مدیریتی انجام شود که نقش مهمی در نوسازی، افزایش بهرهوری و توسعه جغرافیایی واحدهای آردسازی ما داشته است.
مرحوم حاج غلامرضا شهرکی
فعالیت شما چگونه به دیگر استانها گسترش یافت؟
در سال ۱۳۷۹ کارخانه آرد واحد تهران را با مشارکت همسر خواهر مان تاسیس کردیم که نقطه عطف مهمی در توسعه فعالیتهای ما بود. سپس در سال ۱۳۹۲ پروژه احداث کارخانه آرد آراد را آغاز کردیم. متأسفانه تحریمها و مشکلات تأمین ماشینآلات باعث شد بهرهبرداری آن تا سال ۱۳۹۹ به طول بینجامد، اما امروز آرد آراد یکی از واحدهای پیشرفته استان تهران محسوب میشود.
نام خاندان شهرکی امروز با چه واحدهایی در صنعت آرد کشور شناخته میشود؟
اعضای خاندان شهرکی همگی با یکدیگر نسبت خویشاوندی دارند و در نقاط مختلف کشور فعال هستند. از جمله کارخانههایی که توسط این خاندان احداث شده یا تحت مدیریت آن قرار دارند میتوان به کارخانه آردشهرکی ، لیونا ، رضا مشهد ،خوشه طلایی مشهد، پارسان توس مشهد، کیمیا چناران ،مودت ایرانیان ،مروارید دماوند ، آرد واحد تهران ،آردآراد وآرد خورشید دانه اشاره کرد.
با توجه به تجربه چند نسل، آینده صنعت آرد ایران را چگونه ارزیابی میکنید؟
آینده صنعت آرد بهطور مستقیم به نوسازی مستمر، استفاده از فناوریهای نوین و تربیت مدیران متخصص وابسته است. تجربه چند دهه فعالیت به ما نشان داده که بدون نگاه علمی و توسعهمحور، دوام و رقابتپذیری در این صنعت امکانپذیر نیست.
به نظر شما مهمترین چالشهای صنعت آرد کشور در شرایط فعلی چیست؟
صنعت آرد با چالشهای متعددی مواجه است؛ از جمله فرسودگی بخشی از واحدهای تولیدی، محدودیتهای سرمایهگذاری، قیمتگذاری دستوری، مشکلات تأمین نقدینگی و وابستگی شدید به سیاستهای دولتی در حوزه گندم. از سوی دیگر، تحریمها و دشواری تأمین قطعات و تجهیزات مدرن، روند نوسازی را کند کرده است. اگر سیاستگذاریها به سمت حمایت هدفمند، آزادسازی تدریجی و تشویق به بهرهوری حرکت نکند، ادامه مسیر برای بسیاری از واحدها دشوار خواهد بود.
