صنایع غذایی: سید محمدرضا ضیاییان، متولد سال ۱۳۱۱ در شهر خرمشهر، از پیشگامان صنعت آرد ایران و از چهرههای اثرگذار در توسعه صنعتی استان خوزستان به شمار میرود. نام او با بنیانگذاری صنعت مدرن آرد در این استان پیوندخورده و به همین دلیل از وی به عنوان «پدر و معمار صنعت آرد خوزستان» یاد میشود.سالهای آغازین زندگی وی در کودکی همراه با پدر خود، حاج سید مهدی ضیاییان، به تهران رفت. از همان سالهای نخست زندگی، تلاش، نظم و پشتکار را سرلوحه کار خود قرار داد.
فعالیت حرفهای خود را در حوزه تجارت در تهران آغاز کرد، اما پس از مدتی برای ادامه مسیر زندگی و فعالیت اقتصادی به زادگاه خود خرمشهر بازگشت. نقطه عطف زندگی او زمانی شکل گرفت که در بندر خرمشهر با حجم قابل توجهی از محمولههای آرد و گندم وارداتی انباشتهشده مواجه شد.
در دهههای ۱۳۳۰ و ۱۳۴۰، بخشی از گندم مصرفی کشور از طریق واردات، عمدتاً از آمریکای شمالی تأمین میشد و به دلیل نبود زیرساختهای مناسب ذخیرهسازی، بخشی از این محمولهها دچار ضایعات میشد. مشاهده این وضعیت، انگیزهای جدی در ذهن او ایجاد کرد تا به سمت احداث کارخانه تولید آرد حرکت کند.
تأسیس نخستین کارخانه آرد خوزستان در سال ۱۳۴۸، سید محمدرضا ضیاییان با مشارکت علیمحمد افشار، نخستین کارخانه آرد استان خوزستان را در شهر اهواز راهاندازی کرد.
این کارخانه در ابتدا با ماشینآلات شرکت سوکام فرانسه تجهیز شد، سپس با بهرهگیری از فناوری شرکت میاگ آلمان توسعه یافت و در ادامه با نوسازی و تکمیل خطوط تولید بر پایه تکنولوژی شرکت بولر سوئیس، به سطحی پیشرفتهتر از بهرهوری و کیفیت دست یافت.
در ادامه روند توسعه، برادر بزرگتر ایشان، سید محمدکاظم ضیاییان، نیز به جمع سهامداران پیوست و این مجموعه صنعتی وارد مرحلهای تازه از رشد و تثبیت شد.
توسعه سیلوها و نقشآفرینی در دوران جنگ
در سال ۱۳۵۸، وی به همراه شرکای خود اقدام به احداث سیلوهای ذخیره گندم کرد. با آغاز جنگ تحمیلی، اجرای پروژه با چالشهای جدی مواجه شد؛ زیرا بخشی از تجهیزات و قطعات مورد نیاز باید از خارج کشور تأمین میشد و انتقال آنها از بنادر جنوبی با مخاطرات فراوان همراه بود.با تدبیر و پیگیری مستمر وی، محمولههای مورد نیاز از طریق بنادر شمالی کشور وارد شد و پروژه ادامه یافت. در سالهای جنگ، کارخانه آرد خوزستان حتی در شرایط دشوار نیز به فعالیت خود ادامه داد تا در تأمین آرد و نان مردم وقفهای ایجاد نشود.
واگذاری مدیریت و تداوم مسیر توسعه حضور و مدیریت سید محمدرضا ضیاییان در مجموعه آرد خوزستان تا اواسط دهه ۶۰ ادامه داشت. او از کارآفرینان نسل نخست صنعت ایران به شمار میآید؛ شخصیتی با نگاه آیندهنگر، جسارت در سرمایهگذاری و پایبندی به مسئولیت اجتماعی.
تأسیس شرکت صنایع آرد ورامین و توسعه صنعتی
در اواخر دهه شصت، سید محمدرضا ضیاییان با تأسیس شرکت صنایع آرد ورامین، ایده ایجاد مجموعهای صنعتی شامل تولید آرد و صنایع پاییندستی و تبدیلی وابسته به آن را پایهگذاری کرد؛ ایدهای توسعهمحور که با نگاهی بلندمدت و آیندهنگر شکل گرفت. در اوایل دهه هفتاد، فاز نخست کارخانه صنایع آرد ورامین با بهرهگیری از فناوری شرکت بولر و با ظرفیت تولید روزانه ۱۶۰ تن به بهرهبرداری رسید. در ادامه، فاز دوم این مجموعه در دهه هشتاد با ظرفیت روزانه ۳۲۰ تن آرد آغاز به کار کرد و جایگاه این واحد را در میان کارخانههای مدرن صنعت آسیابانی کشور تثبیت نمود.
در جریان طراحی، احداث و راهاندازی این مجموعه صنعتی، داماد ایشان، مهندس حسین سیدی، با بهرهگیری از دانش فنی و تجربه اجرایی خود نقش بسزایی در اجرای زیرساختها، هماهنگیهای فنی و پیشبرد مراحل اجرایی پروژه ایفا کرد.
راهاندازی این مجموعه گامی مؤثر در توسعه صنعت آرد در منطقه ورامین و استان تهران به شمار میآید و نشاندهنده نگاه بلندمدت بنیانگذار آن در تکمیل زنجیره تولید و گسترش صنایع وابسته است. ویژگیهای مدیریتی و مسئولیت اجتماعی آقای ضیاییان تعهدی عمیق به کیفیت آرد و نان داشت و کار را مسیری برای خدمت به مردم میدانست. تأسیس دبیرستان دخترانهای در مجاورت کارخانه صنایع آرد ورامین، نمونهای از نگاه توسعهمحور و اجتماعی ایشان است.
روابط حرفهای او با همکاران بر پایه احترام متقابل شکل گرفته بود و تأکید بر کیفیت، مشتریمداری و اعتماد عمومی از اصول بنیادین مدیریت وی محسوب میشد. او همواره بر ثبات کیفیت و پایبندی به تعهدات تأکید داشت و در این زمینه جملهای از ایشان نقل میشود:«نام یک کارخانه با ساختمانهای بزرگ نمیشود؛ با ثبات در کیفیت و وفای به تعهدات، ماندگار میشود.»
خانواده و تداوم یک میراث صنعتی
سید محمدرضا ضیاییان دارای چهار فرزند، یک پسر و سه دختر بود که همگی در مسیر علم، تخصص و مدیریت گام برداشتند و در توسعه صنعت آرد کشور نقشآفرین شدند.تنها پسر ایشان، مهندس ضیاالدین ضیاییان، تحصیلات خود را در رشته الکترونیک در انگلستان به پایان رساند. وی پس از بازگشت به کشور، با همراهی مهندسان آلمانی دورههای تخصصی آردسازی و طراحی دیاگرامهای آسیابانی را فراگرفت و با بهرهگیری از این دانش فنی، نقش مؤثری در بهینهسازی خطوط تولید و ارتقای کیفیت محصولات در کارخانههای آرد خوزستان و صنایع آرد ورامین ایفا کرد.
وی پس از سالها فعالیت مؤثر در صنعت آرد کشور درگذشت و خدمات ارزشمند او در این صنعت ماندگار است. سه دختر ایشان نیز در فعالیتهای مدیریتی و اجرایی مجموعه صنایع آرد ورامین مشارکت فعال داشتهاند. نوه ایشان، مهندس روزبه قاضی حسینی، به عنوان نماینده نسل سوم این خانواده در مجموعه صنایع آرد ورامین فعالیت دارد و در تداوم مسیر توسعه این صنعت خانوادگی نقشآفرین است.
میراث ماندگارنسلی از صنعتگران و کارآفرینان ایرانی که سید محمدرضا ضیاییان در شمار آنان قرار داشت، نقشی تعیینکننده در شکلگیری زیرساختهای تولیدی و صنعتی کشور ایفا کردند. این نسل با اتکا به پشتکار، خودباوری، انتقال دانش فنی و ایجاد واحدهای تولیدی مدرن، پایههای توسعه صنعتی ایران را در دورهای حساس از تاریخ اقتصادی کشور بنیان نهاد.تلاشهای این نسل فراتر از ایجاد بنگاههای اقتصادی بود؛ آنان با توسعه ظرفیتهای تولید، ایجاد شبکههای تأمین، ارتقای استانداردهای کیفی و تقویت فرهنگ تعهد حرفهای، به تحکیم امنیت غذایی، پایداری زنجیره تأمین و افزایش تابآوری اقتصادی کشور کمک کردند.
نگاه آنان به صنعت، نگاهی ملی و مسئولانه بود که تولید را نه صرفاً فعالیتی اقتصادی، بلکه خدمتی عمومی و ضرورتی راهبردی برای استقلال و پیشرفت کشور میدانست.همنسلان ایشان با بومیسازی فناوری، همکاری با شرکتهای معتبر جهانی و تربیت نیروهای متخصص داخلی، زمینه ارتقای توان مهندسی و صنعتی ایران را فراهم کردند.
این رویکرد موجب شد دانش فنی در داخل کشور نهادینه شود و نسلهای بعدی بتوانند بر پایه آن مسیر توسعه را ادامه دهند.فرهنگ مدیریتی این نسل بر اصولی همچون ثبات در کیفیت، وفای به تعهدات، اعتمادسازی، احترام به مصرفکننده و مسئولیت اجتماعی استوار بود. همین ارزشها موجب شد بسیاری از صنایع شکلگرفته در آن دوره، به نهادهایی پایدار و مورد اعتماد جامعه تبدیل شوند.این نسل از صنعتگران را میتوان سرمایهای اجتماعی و ملی دانست که نقش آنان در استحکام سنگبنای صنایع کشور، فراتر از دستاوردهای اقتصادی قابل سنجش است.
میراث آنان در امنیت غذایی، اشتغال پایدار، توسعه مهارتهای صنعتی، تقویت فرهنگ تولید و افزایش اعتماد عمومی به تولید داخلی تداوم یافته و همچنان الهامبخش مسیر توسعه صنعتی ایران است. حفظ و استمرار این دستاوردها صرفاً یک ضرورت اقتصادی نیست، بلکه مسئولیتی ملی و تمدنی به شمار میرود.
جامعه با تقویت فرهنگ مصرف کالای باکیفیت داخلی، احترام به تولیدکننده مسئول و انتقال ارزشهای کار، تعهد و حرفهگرایی به نسلهای جوان میتواند در پایداری این میراث نقش مؤثری ایفا کند. نظام آموزشی، رسانهها و نهادهای حرفهای نیز با ثبت تجربهها، مستندسازی دانش صنعتی و تبدیل آن به سرمایه دانشی، زمینه بهرهگیری نسلهای آینده از این سرمایه ارزشمند را فراهم میسازند.در سطح حاکمیت، تداوم این مسیر نیازمند سیاستگذاری پایدار، ثبات مقررات، بهبود محیط کسبوکار و حمایت هدفمند از تولید است.
تسهیل انتقال فناوری، صیانت از سرمایهگذاریهای صنعتی، توسعه زیرساختهای لجستیکی، تضمین امنیت سرمایه و فراهمسازی شرایط رقابت سالم، بستر استمرار و ارتقای دستاوردهای صنعتی را تقویت میکند. همچنین پیوند مؤثر میان صنعت، دانشگاه و مراکز تحقیقاتی میتواند زمینه نوآوری، افزایش بهرهوری و ارتقای توان رقابتی تولید ملی را فراهم آورد. پاسداشت و تداوم میراث صنعتگران پیشگام زمانی محقق میشود که تجربههای گذشته به راهنمای آینده تبدیل گردد و توسعه صنعتی بر پایه دانش، مسئولیتپذیری اجتماعی و نگاه بلندمدت دنبال شود. در چنین چارچوبی، دستاوردهای نسلهای پیشین نهتنها حفظ خواهد شد، بلکه به سرمایهای پویا برای پیشرفت پایدار، امنیت اقتصادی و اقتدار تولید ملی تبدیل میشود.مسیر آغازشده به همت این نسل، همچنان ادامه دارد.
